پرداختن اين كتاب چنان كه در شرح حال او گذشت تهيه يادداشت‌هائى بوده كه هم خود او را در حسن اجراى كارهاى ديوانيش كمك باشد و هم دبيران ديوان و پيك‌هاى بريد و كاروانيان را به كار آيد . اشپيرينگر Springer احتمال داده « 1 » كه ابن خردادبه اين كتاب را در هنگامى كه رياست ديوان بريد را داشته از روى اسناد و مدارك موجود در آن ديوان به صورت يادداشت براى استفادهء شخصى خودش تاليف كرده است . و به نظر دوگوى M . J . De Goeje چون كتاب المسالك و الممالك در سالهاى بين 230 و 234 در سامرا تاليف شده بنابراين بسيار محتمل است كه ابن خردادبه در هنگامى كه در ديوان مركزى ، در دوران خلافت معتصم يا واثق ، در سامره يا بغداد به خدمت اشتغال داشته ، در همانجا اطلاعات لازم را براى تاليف كتابش جمع‌آورى كرده است . در كتاب المسالك و الممالك در شرح خراج يمن عبارتى آمده كه هرچند در نسخهء چاپى به صورت « و وجد فى ديوان الخراج » ذكر شده يعنى « در ديوان خراج يافت شده » ولى همين عبارت در نسخه‌اى ديگر از همين كتاب به صورت « و وجدنا فى ديوان الخراج » آمده يعنى « ما در ديوان خراج يافتيم » « 2 » كه مىرساند خود او آن را از ديوان خراج نقل كرده . * * * تاريخ تأليف آن دوگوى در مقدمهء خود براى تعيين تاريخ تأليف اين كتاب سعى فراوان به كار برده و با بررسى مطالب مختلفى از آن كتاب كه در تاريخ واحدى نمىگنجد سرانجام به اين باور رسيده كه ابن خردادبه كتاب خود را در حدود سال 232 هجرى تاليف كرده و با گذشت زمان و به تدريج مطالبى بر آن افزوده و اين كار تا سال 272 ادامه داشته و در نتيجه اين كتاب صورتى تازه‌تر و مفصل‌تر يافته است . و به همين‌سبب از اين كتاب دو نسخه به وجود آمده بوده

--> ( 1 ) . به نقل دوگوى از او در مقدمه المسالك و الممالك ( 2 ) . المسالك و الممالك ، ص 144 و زيرنويس آن .